Türkiye tarihinin en korkunç kazalarından biri: 1965 Hendek faciasında ne oldu?


Aydın Havadisleri

tarafından yayınlandı

hendek kazasi

Türkiye’nin trafik tarihine geçen en sıra dışı facialardan biri, 11 Ağustos 1965 gecesi Sakarya’nın Hendek ilçesinde yaşandı. Bir yolcu otobüsünün nitrik asit yüklü kamyona çarpmasıyla başlayan kaza, yol kenarına yayılan kimyasal madde nedeniyle dakikalar içerisinde büyük bir felakete dönüştü. Aradan 61 yıl geçmesine rağmen Hendek faciası, geride bıraktığı Trafik Şehitliği ve hafızalara kazınan hikâyesiyle unutulmadı.

Takvimler 11 Ağustos 1965’i gösteriyordu. Türkiye’de şehirler arası ulaşım bugünkü otoyollardan, bölünmüş yollardan ve gelişmiş güvenlik sistemlerinden oldukça uzaktı. İstanbul ile Ankara arasındaki en önemli güzergâhlardan biri olan D-100 kara yolu da geceleri büyük ölçüde karanlıktı.

Sabaha karşı saat 03.00 sıralarında Hendek’in Akova mevkisinden geçen Civan Turizm’e ait yolcu otobüsü, birkaç dakika içerisinde Türkiye trafik tarihinin en sıra dışı facialarından birinin merkezinde kalacaktı.

Direksiyon başında Özdemir Süer bulunuyordu. Dönemin anlatımlarında otobüs, “Sinemalı Civan” adıyla da anılıyordu.

Her şey yol kenarında duran bir kamyonla başladı

D-100 kara yolunda ilerleyen yolcu otobüsünün önünde, arıza nedeniyle yol kenarında bekleyen bir kamyon bulunuyordu. Mustafa Filik’in kullandığı kamyon sıradan bir yük taşımıyordu.

Araçta, halk arasında kezzap olarak da bilinen nitrik asit bulunuyordu.

Otobüs, Hendek Akova mevkiinde kamyona arkadan çarptı. İlk bakışta dönemin yollarında yaşanabilecek ağır bir trafik kazası gibi görünen olayın gerçek boyutu ise çarpışmadan hemen sonra ortaya çıktı.

Çarpmanın etkisiyle kamyondaki nitrik asit yola ve yol kenarında bulunan su birikintisine yayıldı.

Yolcular otobüsün yandığını düşündü

Kaza gecenin en karanlık saatlerinde meydana gelmişti. Otobüsteki yolcuların önemli bölümü çarpışma sırasında uyuyordu.

Çarpışmanın ardından çevreyi yoğun bir duman kapladı.

Uykularından büyük bir gürültüyle uyanan yolcular, gördükleri duman nedeniyle otobüste yangın çıktığını düşündü. İnsanlar bir an önce araçtan uzaklaşmaya çalışırken asıl tehlikenin otobüsün dışında bulunduğunun farkında değildi.

Kamyondan boşalan nitrik asit yol yüzeyine ve yol kenarındaki su birikintisine karışmıştı.

Otobüsten inen yolcuların bir kısmı kimyasal maddeyle temas ederek ağır biçimde yaralandı. Can havliyle yol kenarında gördükleri suya yönelen bazı yolcular ise burada nitrik asitle yeniden temas etti.

Bir trafik kazası, birkaç dakika içerisinde büyük bir kimyasal faciaya dönüşmüştü.

26 kişi hayatını kaybetti

Anadolu Ajansı’nın 1965 tarihli haber arşivinden yıllar sonra derlediği bilgilere göre kazada 19 kişi olay yerinde hayatını kaybetti.

Kamyon sürücüsü ile 6 yolcu ise ağır yaralı olarak Adapazarı Devlet Hastanesi’ne götürüldü ancak kurtarılamadı.

Böylece faciada yaşamını yitirenlerin sayısı 26’ya ulaştı.

Otobüs şoförünün de aralarında bulunduğu, bazıları yabancı uyruklu 17 kişi yaralandı. Dönemin haberlerinde yaşanan olayın büyüklüğü ayrıntılarıyla kamuoyuna aktarılırken facia kısa sürede Türkiye’nin gündemine oturdu.

Dönemin gazeteleri faciayı manşetlerine taşıdı

1965 yılında televizyon henüz Türkiye’de günlük yaşamın bir parçası değildi. Ülkedeki önemli gelişmeler büyük ölçüde gazeteler ve radyo aracılığıyla takip ediliyordu.

Hendek’ten gelen haber de kısa sürede ulusal basının manşetlerine taşındı.

Anadolu Ajansı arşivlerinde kazaya ilişkin 11 ve 12 Ağustos 1965 tarihli beş ayrı haber bulunduğu belirtiliyor. Dönemin gazetelerinde olayın boyutunu anlatmak için oldukça çarpıcı ifadeler kullanıldı.

Arşivlerde yer alan gazete manşetlerinden biri, “26 yolcu eriyerek öldü” başlığıyla yayımlandı.

492008433 1340661437455943 2630674093231756813 n

Bugün dahi internet ortamında Hendek faciası araştırıldığında karşılaşılan bu ifade, olayın Türkiye’nin toplumsal hafızasında neden böylesine güçlü bir yer edindiğini de gösteriyor.

Bazı cenazeler kaza yerinde toprağa verildi

Facianın ardından ortaya çıkan tablo yalnızca dönemin sağlık ekipleri açısından değil, cenazelerin kimliklerinin belirlenmesi ve defnedilmesi açısından da son derece güçtü.

Kimyasal maddeye maruz kalan bazı cenazelerin taşınmasının mümkün olmaması nedeniyle hayatını kaybedenlerin bir bölümü kazanın meydana geldiği bölgede oluşturulan alana toplu olarak defnedildi.

Aradan geçen yıllara rağmen bu alan unutulmadı.

Kazazedelerin yakınları daha sonra olay yerinde bir anıt yaptırdı. Alan zaman içerisinde “Trafik Şehitliği” adıyla anılmaya başlandı.

Hendek Trafik Şehitliği bugün de faciayı hatırlatıyor

trafik sehitlig 2091359

Hendek faciasından geriye yalnızca eski gazete kupürleri kalmadı.

Kazanın yaşandığı bölgede oluşturulan Trafik Şehitliği, 1965 yılının o karanlık Ağustos gecesini günümüze taşıyan en önemli izlerden biri oldu.

Şehitlikte kazada hayatını kaybeden 17 kişinin isimlerinin yer aldığı anıt bulunuyor. Mezarlığın yanına ise yıllar sonra bir cami yapıldı. 1999 yılında yaptırılan yapı Akova Şehitlik Camisi adını aldı.

Bölgenin uzun yıllar muhtarlığını yapan Orhan Karabulut da yıllar sonra Anadolu Ajansı’na verdiği demeçte facianın köy halkının hafızasından silinmediğini anlattı. Karabulut’un aktardığına göre kazanın ardından bölge halkı defin işlemlerinde görev aldı ve ilerleyen yıllarda şehitliğin bakımını sürdürdü.

Hendek faciası neden Türkiye tarihine geçti?

Türkiye, Cumhuriyet tarihi boyunca çok daha fazla can kaybının yaşandığı trafik ve ulaşım facialarına sahne oldu. Bu nedenle Hendek kazasını yalnızca ölüm sayısı açısından “Türkiye’nin en büyük trafik kazası” olarak tanımlamak doğru değil.

Ancak Hendek faciasını diğer kazalardan ayıran, olayın meydana geliş biçimiydi.

Normal şartlarda araçların çarpışmasıyla sınırlı kalabilecek bir trafik kazası, tehlikeli kimyasal taşıyan kamyondaki nitrik asidin çevreye yayılmasıyla bambaşka bir boyuta ulaştı. Yolcuların karanlıkta karşı karşıya oldukları tehlikeyi anlayamaması da kaybı ağırlaştırdı.

Bu nedenle olay, aradan onlarca yıl geçmesine rağmen “Türkiye trafik tarihinin en sıra dışı ve en korkunç facialarından biri” olarak anılmaya devam ediyor. Dönemin basınında kullanılan manşetler, olay yerine yapılan Trafik Şehitliği ve bölge halkının yıllar sonra aktardığı hatıralar da facianın hafızalardan silinmediğini gösteriyor.

Hendek faciası ne zaman yaşandı?

Hendek faciası 11 Ağustos 1965’te, sabaha karşı saat 03.00 civarında meydana geldi.

Yer, bugünkü Sakarya sınırları içerisinde bulunan Hendek Akova mevkii, D-100 kara yolu idi.

Civan Turizm’e ait yolcu otobüsünün arıza nedeniyle yol kenarında bulunan nitrik asit yüklü kamyona çarpmasıyla başlayan olayda, AA’nın arşiv kayıtlarına dayandırdığı bilgilere göre toplam 26 kişi yaşamını yitirdi, 17 kişi yaralandı.

61 yıl sonra bile unutulmayan gece

1965 yılından bu yana Türkiye’nin yolları, araçları, acil müdahale olanakları ve tehlikeli madde taşımacılığına ilişkin güvenlik standartları büyük ölçüde değişti.

Ancak Hendek’te yaşananların bıraktığı iz silinmedi.

Bir yaz gecesi İstanbul ile Ankara arasındaki kara yolunda meydana gelen sıradan görünümlü bir çarpışma, birkaç dakika içerisinde onlarca insanın hayatını değiştiren bir felakete dönüştü.

Bugün olayın yaşandığı bölgede bulunan Trafik Şehitliği ise Türkiye’nin yakın tarihinde unutulmaya yüz tutmuş bu büyük faciayı sessizce hatırlatmaya devam ediyor.

Aydın Havadisleri

Yorumlar

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir