Nipah virüsü nedir, neden bu kadar tehlikeli?

Nipah virüsü, hayvanlardan insanlara bulaşabilen (zoonotik) ve yüksek ölüm oranıyla bilinen nadir ama son derece tehlikeli bir virüstür. En sık meyve yarasaları (uçan tilkiler) ve domuzlar doğal konak olarak rol oynar. Son dönemde Hindistan’ın Batı Bengal eyaletinde görülen yerel vakalar nedeniyle yetkililer temaslıları karantinaya alarak yayılımı sınırlamaya çalışıyor.

Neden bu kadar ciddiye alınıyor?

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ/WHO), Nipah’ı Ebola, Zika ve COVID-19 ile birlikte küresel salgın potansiyeli nedeniyle öncelikli araştırılması gereken hastalıklar arasında listeliyor. Bunun başlıca nedenleri:

• Yüksek ölüm oranı (vakaya göre %40–75),
• İnsandan insana bulaşabilme riski,
• Aşı ve özgül tedavinin olmaması.

Nasıl yayılıyor?

• Hayvandan insana: En yaygın kaynak, enfekte meyve yarasalarının idrarı/tükürüğüyle kirlenen meyveler veya ürünlerdir (özellikle çiğ hurma suyu).
• İnsandan insana: Enfekte kişinin vücut sıvılarıyla yakın temas (bakım verenler, sağlık çalışanları).
• Kontamine gıdalar: Yeterince hijyenik olmayan, virüs bulaşmış gıdaların tüketimi.

Asya’da özellikle Bangladeş ve Hindistan’da neredeyse her yıl küçük ölçekli salgınlar görülebiliyor.

Belirtileri neler?

Hastalık belirtisiz seyirden ölümcül ensefalite kadar geniş bir yelpazede ortaya çıkabilir.

Erken belirtiler

• Ateş, baş ağrısı
• Kas ağrısı (miyalji)
• Kusma, boğaz ağrısı

İlerleyen belirtiler

• Baş dönmesi, uyuşukluk
• Bilinç değişikliği, nörolojik bulgular
• Ensefalit (beyin iltihabı)

Ağır tablolar

• Atipik zatürre, akut solunum yetmezliği
• Nöbetler; 24–48 saat içinde koma

Kuluçka süresi: Genellikle 4–14 gün, nadiren 45 güne kadar uzayabilir.

Aşısı veya tedavisi var mı?

Hayır. Onaylı bir aşı ya da özgül antiviral tedavi yok. Tedavi, hastanın durumuna göre destekleyici bakım ve semptomların yönetimiyle sınırlı.

Nerelerde görüldü

• Malezya (1999): İlk tanımlandığı salgın; 100’den fazla ölüm, kontrol için yaklaşık 1 milyon domuz itlafı.
• Singapur: Malezya’dan ithal domuzlarla temas eden mezbaha işçilerinde vakalar.
• Bangladeş: 2001’den bu yana 100+ ölüm ile en ağır etkilenen ülkelerden.
• Hindistan (Kerala): 2018 ve 2023’te vakalar; hızlı test ve sıkı izolasyon ile haftalar içinde kontrol.
• Ayrıca yarasalarda virüs izlerine rastlanan Kamboçya, Gana, Endonezya, Madagaskar, Filipinler, Tayland gibi ülkelerde de risk bulunuyor.