Aydın’ın iklim koşulları, zengin bitki örtüsü ve geniş ormanlık alanları, ili doğal mantar çeşitliliği açısından önemli bir merkez haline getiriyor. Ancak bu çeşitlilik, yeterli bilgi olmadan yapılan toplama ve tüketim alışkanlıklarıyla birlikte ciddi bir halk sağlığı riskine dönüşebiliyor.
Aydın Havadisleri köşe yazarı Gıda Yüksek Mühendisi Yıldız Uyanık, doğadan mantar toplamanın pek çok kişi için keyifli bir uğraş ve sofralara taşınan doğal bir lezzet anlamına geldiğini belirterek, “Bu alışkanlık, yeterli bilgi ve dikkat olmadığında ölümcül sonuçlara yol açabilen ciddi bir halk sağlığı riskine dönüşebiliyor” uyarısında bulundu.
Uyanık, “Ben yıllardır toplarım” yaklaşımının tehlikeli olduğuna dikkat çekerek mantar zehirlenmesinin hafife alınmayacak bir gıda zehirlenmesi olduğunu vurguladı. Doğada yetişen mantarların tamamının yenilebilir olmadığını, bazı zehirli türlerin yenilebilir mantarlarla şekil, renk ve görünüş bakımından birbirine çok benzeyebildiğini hatırlatan Uyanık, yalnızca görüntü, renk, koku veya halk arasında kullanılan geleneksel ayırt etme yöntemlerine güvenilmesinin son derece yanlış olduğunu söyledi.
Zehirli mantar pişirilerek veya geleneksel yöntemlerle zararsız hale gelmiyor
Uyanık, yaygın yanlış inanışlara da değindi: “Zehirli mantarlar pişirilerek güvenli hâle gelmez. Sirkede bekletmek, tuzlamak, kurutmak veya yoğurtla tüketmek de zehirli mantarı zararsız hâle getirmez. Zehirli bileşiklerin birçoğu bu işlemlerden sonra bile etkilenmeden kalabilir.”
Mantar zehirlenmelerinde bulantı, kusma, karın ağrısı ve ishal gibi belirtilerin görülebileceğini, ancak bazı tehlikeli türlerde belirtilerin saatler, hatta daha uzun süre sonra ortaya çıkabileceğini belirten Uyanık, kişinin başlangıçta kendini iyi hissetmesinin zehirlenme olmadığı anlamına gelmediğini ifade etti. Bazı mantar toksinlerinin karaciğer ve böbreklerde ağır hasara yol açabildiğine dikkat çekti.
Şüpheli mantar tüketildiğinde hemen başvuru şart
Uyanık, doğadan toplanmış şüpheli bir mantarın tüketildiğinin öğrenilmesi halinde belirtilerin başlaması beklenmemesi, derhal sağlık kuruluşuna başvurulması gerektiğini söyledi. 7 gün 24 saat kesintisiz hizmet veren 114 numaralı Ulusal Zehir Danışma Merkezi (UZEM) hattının aranmasını, bilinç kaybı, ciddi rahatsızlık veya acil durumlarda ise 112’nin tercih edilmesini önerdi. Kişinin kendi kendine kusturulmaması, doktor önerisi olmadan herhangi bir ilaç veya geleneksel karışım verilmemesi gerektiğini de ekledi.
Önlem çağrısı: Denetim ve bilinçlendirme artırılmalı
Özellikle Aydın gibi mantar çeşitliliğinin yüksek olduğu illerde mevsimsel risklerin göz önünde bulundurulması ve toplumu bilgilendirme çalışmalarının artırılması gerektiğini belirten Uyanık, basın ve sosyal medya aracılığıyla vatandaşlara ulaşılmasının önemine işaret etti. Yağışların arttığı dönemlerde farkındalık oluşturulmasını, pazarlarda ve yol kenarlarındaki kontrolsüz satış noktalarında denetimlerin sıkılaştırılmasını istedi. Mantar zehirlenme riskinin yalnızca doğadan toplayanları değil, kontrolsüz satış yoluyla ürün satın alanları da ilgilendirdiğini hatırlattı.
Tüketicilere ise güvenilir kaynaklardan temin edilmiş, kontrol edilmiş mantarları tercih etmeleri çağrısında bulunan Uyanık, satın alınan ürünün etiketinde mantarın adı, türü ve tanımı (kültür mantarı, konserve veya karışım ise bileşen bilgileri), üretici firmanın adı ve gıda kayıt numarası, saklama koşulları ile üretim ve son kullanım tarihlerinin mutlaka bulunması gerektiğini belirtti.
Yakın zamanda basında yer alan ölümle sonuçlanan mantar zehirlenmesi vakalarına değinen Uyanık, “Bilgi, bilinç ve önlem; geleneksel alışkanlıklardan çok daha değerlidir. Bir mantar toplama alışkanlığı, bir aileyi yasa boğmamalı. Bir öğünlük lezzet uğruna bir ömürlük kayıp yaşanmamalı” ifadelerini kullandı.



Bir yanıt yazın